بارها شنیده ایم که تفاوت نقش دانشجو ودانش آموز در چیست؟ در دوران دبستان ودر دانشگاه چه انتظاراتی نسبت به نقش ما در محیط برای ما تعریف می شود؟ افرادی با چه ویژگی هایی در این محیط موفق تر محسوب میشوند؟

با پاسخ دادن به چند همین چند سوال تاحد زیادی متوجه اهمیت و مفهوم عبارت شایستگی می شوید.

• در این مقاله در مدیر مدیا قصد داریم به سوال اینکه شایستگی یعنی چه؟ ازدید مدیر منابع انسانی پاسخ دهیم و سعی کنیم با نگاه او به مسائلی مثل چگونگی جذب نیروی جدید یا اخراج از سیستم با توجه به معیار های کلیدی هر سازمان تصمیم درستی بوده یا خیر

قبل از تعریف باید بدانیم که  صرفا در مورد یک واژه صحبت نمیکنیم بلکه از مجموعه ای از باور ها فرضیات و نگرش هایی صحبت میکنیم که در نهایت خود را به شکل قوانین، نظریات و ابزار ها و کاربرد هایی در آوردن و به عبارتی این کلمه نوعی  پارادایم است.

تاریخچه شکل گیری مفهوم شایستگی(آغاز یک تحول بزرگ در ارزیابی)

دیویدمکللند در دورانی که شایستگی کارکنان ازنظر سازمان ها و دانشگاه ها وابستگی زیادی به آزمون های هوش داشت ولی او تاکید داشت که اگر مدیران میخواهند نیروهای کارآمدتری داشته باشند به جای تمرکز صرف برمدرک تحصیلی و هوش باید بر شایستگی تمرکز گنند-یعنی بر رفتارها ویژگی هایی که به نتایج واقعی در محیط کار منتهی می شوند.

مک کللند دلیل تغییر زاویه نگاه در ارزیابی افراد درسازمانها شد و شایستگی را مجموعه ای از ویژگی های قابل مشاهده، قابل آموزش و مرتبط با موفقیت شغلی تعریف کرد؛ مثل توانایی تصمیم گیری منطقی، ارتباط موثر، صبر در مواجهه باتنش و هدف گذاری واقع بینانه.

از دید مک‌کللند، Competency عبارت است از:

ویژگی‌های زیربنایی فرد که به‌طور علّی با عملکرد اثربخش یا برتر در یک شغل یا موقعیت مرتبط هستند.این ویژگی‌ها شامل:

نکته مهم در این تعریف: بسیاری از این عناصر قابل مشاهده مستقیم نیستند اما در رفتار واقعی نمود پیدا می‌کنند.

مدل کوه یخ (Iceberg Model)

یکی از مهم‌ترین دستاوردهای مفهومی جنبش شایستگی، مدل کوه یخ است که از اندیشه‌های مک‌کللند شکل گرفت:

• بخش قابل مشاهده (روی آب):
  • دانش
  • مهارت‌ها
• بخش پنهان (زیر آب):
  • انگیزش‌ها
  • ارزش‌ها
  • نگرش‌ها
  • ویژگی‌های شخصیتی

مک‌کللند تأکید داشت که بخش زیرین کوه یخ، پیش‌بینی‌کننده واقعی عملکرد برتر است.

پایه‌گذاری جنبش شایستگی‌ها (Competency Movement)

ایده‌های مک‌کللند منجر به شکل‌گیری یک جنبش جهانی شد که امروزه با عنوان Competency Movement شناخته می‌شود. این جنبش باعث شد سازمان‌ها:

• از «وضعیت‌محور بودن شغل» به «رفتارمحور بودن عملکرد» حرکت کنند.
• به جای عناوین شغلی، روی شایستگی‌های قابل توسعه تمرکز کنند.
• چارچوب‌های شایستگی (Competency Frameworks) طراحی کنند.

تأثیر جنبش شایستگی‌ بر مدیریت منابع انسانی

جنبش شایستگی‌ها تأثیر عمیقی بر حوزه‌های زیر گذاشت:

• جذب و استخدام مبتنی بر شایستگی
• ارزیابی عملکرد
• آموزش و توسعه (L&D)
• جانشین‌پروری
• توسعه رهبری

امروز، اکثر مدل‌های مدرن HR و LMS مستقیماً یا غیرمستقیم از دیدگاه مک‌کللند تغذیه شده‌اند.دیوید مک‌کللند با عبور از پارادایم «هوش = موفقیت» و معرفی مفهوم شایستگی به‌عنوان عامل پیش‌بینی‌کننده عملکرد واقعی، پایه‌های تحول اساسی در آموزش، سازمان و مدیریت استعداد را بنیان گذاشت.به همین دلیل، در ادبیات تخصصی او را به‌درستی:پدر جنبش شایستگی‌ها (Father of the Competency Movement) نام گذاری کرده اند.

شایستگی چیست؟

در میان صدها تعریفی که برای Competency (شایستگی) در منابع مدیریت منابع انسانی و روان‌شناسی سازمانی ارائه شده، یک تعریف بیش از همه مورد پذیرش قرار گرفته و به‌طور گسترده در مقالات علمی، مدل‌های شایستگی، چارچوب‌های HR و سیستم‌های یادگیری (LMS) استفاده می‌شود.

این تعریف، ریشه در نظریات دیوید مک‌کللند دارد و بعدها توسط اسپنسر و اسپنسر (۱۹۹۳) تکامل داده شد.

A competency is an underlying characteristic of an individual that is causally related to effective or superior performance in a job or situation.

به زبان ساده یعنی:

شایستگی، مجموعه‌ای از ویژگی‌های درونی فرد است که به‌طور مستقیم باعث می‌شود او در یک شغل یا موقعیت مشخص، عملکرد مؤثرتر یا حتی بهتر از دیگران داشته باشد.

این تعریف به دلایل زیر، محبوب‌ترین و معتبرترین تعریف شایستگی در دنیا شناخته می‌شود:

• تمرکز را از «مدرک و نمره» به عملکرد واقعی در دنیای واقعی منتقل می‌کند.
• تفاوت بین «دانستن» و «توانستن» را به‌وضوح نشان می‌دهد.
• شایستگی را به نتیجه‌ی قابل اندازه‌گیری (Performance) وصل می‌کند.
• هم در استخدام، هم در ارزیابی عملکرد، و هم در توسعه‌ی سرمایه انسانی کاربرد دارد.

همان طور که از متن بالا دریافت می شود، شایستگی فقط یک مهارت سطحی نیست. بلکه شامل لایه‌های عمیق‌تری می‌شود.

«مدیران مدیا سال‌هاست با ارائه‌ی کارگاه‌های تخصصی و تولید فیلم‌های آموزشی حرفه‌ای، به‌صورت متمرکز بر توسعه‌ی شایستگی‌های مدیریتی مدیران و رهبران سازمان‌ها فعالیت می‌کند.»